Ergonomia

Wojciech Bogumił Jastrzębowski Obelisk Jastrzębowskiego Ergonomia wstecz strona główna

Wojciech Bogumił Jastrzębowski (1799-1882)

    Urodził się 19 kwietnia 1799 r. we wsi Gierwat. Ojciec zmarł przed jego urodzeniem, a matka gdy miał 9 lat. Szkołę elementarną skończył w Janowie. Tam, mieszkając w piwnicznym warsztacie, przeszedł ciężki tyfus. W 1816 r. rozpoczął naukę w liceum, ale bieda i zły stan zdrowia zmusiły go do przerwania nauki. W grudniu 1820 r. rozpoczął naukę na Wydziale Budownictwa i Miernictwa Uniwersytetu Warszawskiego. W trakcie studiów tak bardzo wyróżniał się swoją wiedzą, zapałem i pomysłowością, że profesorowie powierzali mu wiele pomocniczych prac naukowych. Od września 1822 r. rozpoczął studia również na Wydziale Filozoficznym (Oddział Historii Naturalnej). Podczas tych studiów współuczestniczył w pracach wielu słynnych biologów, astronomów, zoologów.

    W tym czasie zlecono mu także ustawienie słynnego, istniejącego do dziś zegara słonecznego w warszawskich Łazienkach. Ponieważ ustawienie takiego zegara w danym miejscu wymagało za każdym razem stosownych obliczeń, opracował specjalne narzędzie „do określania kompasów na jakiejkolwiek bądź przestrzeni i w każdym położeniu". Urządzenie to wywołało wówczas sensację i zostało przez Komisję Rządową nazwane „Kompasem Jastrzębowskiego", a jego twórca został przyjęty do grona członków Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki. Kiedy w 1830 r. wybuchło powstanie listopadowe przeciwko rosyjskiemu zaborcy, Jastrzębowski walczył między innymi w bitwie pod Olszynką Grochowską.
    W tym okresie opisał projekt stworzenia Ligi Narodów, który rozpoczyna się słowami: „Pokój w Europie jest trwały i wieczny". W myśl jego idei Kongres Europejski powinien wydać proklamację wzywającą wszystkie narody do bratniego przymierza. Wszelkie zatargi między państwami łagodziłaby organizacja wspólnoty narodów, której decyzje powinny być obiektywne i sprawiedliwe. Gdy zaś zniknie wśród zaprzyjaźnionych narodów chorobliwa rywalizacja w dziedzinie zbrojeń, cały ich wysiłek powinnien zostać skierowany na ulepszanie metod wychowawczych młodzieży, udoskonalenie praw oraz podniesienie poziomu nauki, rolnictwa i przemysłu.

    Po upadku powstania Jastrzębowski nie mógł już wrócić do pracy na Uniwersytecie Warszawskim. Dopiero w 1836 r. uzyskał nominację na profesora botaniki, fizyki, zoologii i ogrodnictwa w Instytucie Rolniczo-Leśnym na Marymoncie. Dzięki niemu ogrody marymonckie stały się prawdziwym rezerwatem zieleni z rzadkimi krzewami i drzewami.
    Swoich słuchaczy uczył Jastrzębowski systematyczności i konsekwencji, powściągliwości i cierpliwości w wykonywaniu żmudnej pracy gromadzenia faktów. Ale jednocześnie przestrzegał, żeby nie stali się tylko archiwistami faktów, lecz próbowali zgłębiać tajemnicę ich powstania. Wiele czasu spędzał wędrując ze swoimi studentami po wszystkich regionach Polski. Owocem tych wypraw była praca „Przepowiedzenia pogody, słoty, wiatru i innych zmian powietrza" (1847), która została przetłumaczona na język rosyjski. Rozgłos tego opracowania spowodował, że w 1850 r. Wojciech Jastrzębowski został wpisany w poczet członków Krakowskiego Towarzystwa Naukowego, Kieleckiego Towarzystwa Rolniczego oraz Towarzystwa Rolniczego we Lwowie.

    W rozprawie „Rys ergonomji czyli nauki o pracy, opartej na prawdach poczerpniętych z Nauki Przyrody" (1857) stworzył podwaliny ergonomii. Nieco wcześniej wydał także „Stychologię" i „Mineralogię" (1852). W następnych latach, po zmianie na stanowisku dyrektora, musiał opuścić Instytut na Marymoncie. W 1858 r. otrzymał posadę inspektora robót utrwalenia i zalesienia wydm wokół Czerwonego Boru. Osiadł w Feliksówce i stworzył tam wzorcowe ogrody, gabinety przyrodnicze, bibliotekę i internat dla praktykantów. W czasie powstania styczniowego w 1863 r. internat opustoszał. Uczniowie, a także dwaj synowie profesora przystąpili do powstania. W czasie działań wojennych obiekty w Feliksówce spłonęły.

    W wydanym w 1872 r. w Wiedniu podręczniku „Florae Polonicae Prodomus" Józef Rostafiński opisuje 1550 roślin. Dzieło to pozostaje do dzisiaj jednym z podstawowych podręczników w dziedzinie geografii roślin w Polsce. Wśród omówionych w nim roślin aż 1090 jest sygnowanych nazwiskiem Jastrzębowskiego, ich nazwy bowiem zostały zaczerpnięte z jego zielnika.

    W 1874 r. opuścił swoją pracownię w Czerwonym Borze i próbował odtworzyć ogród ze swoimi ulubionymi cisami i modrzewiami na niewielkiej działce w warszawskiej dzielnicy zwanej Czyste. Przyjął jednocześnie propozycję Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej obsadzenia żywopłotem jej stacji i przystanków. W 1879 r. ostatni raz wyszedł w pole na spotkanie swojej przyrody. Tak w zarysie można przedstawić postać Wojciecha Jastrzębowskiego jako wynalazcy i przyrodnika.
    Zmarł 30 grudnia 1882 r. w swoim mieszkaniu w Warszawie przy ulicy Kruczej i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.



strona główna